> nieuws

Nieuws

 
7 april 2020

Tsjerkepaad 2020 - werk van Hendrik Werkman

Deze zin leidde begin april het artikeltje over de Tsjerkepaadtentoonstelling, geplaatst op de website, in. Helaas, zoals zoveel activiteiten deze zomer, gaat Tsjerkepaad ook niet door. Toch hier in dit Open Venster, als slot van een drieluik, het laatste achtergrondartikeltje. De vorige twee kunt u nog nalezen in de OV-nummers van februari/maart (pagina 18) en april/mei (pagina 16 en volgende).

Hendrik Nicolaas Werkman werd in 1882 in het Noord-Groningse Leens geboren.
Zijn jeugd verliep zorgeloos, tot het moment dat zijn vader stierf en moeder met de kinderen eerst naar Assen en later naar Groningen verhuisde. Hendrik kreeg een baantje op een drukkerij in Sappemeer, werd journalist, en keerde als bedrijfsleider bij een drukkerij in Wildervank terug naar zijn oude ambacht. Na zijn huwelijk met Jansje Cremer begon hij een eigen drukkerij in Groningen. In 1917 stierf zijn vrouw, hij bleef achter met drie kleine kinderen. Werkman hertrouwde, maar verloor belangstelling voor het zakelijk ondernemen, voor zover hij die ooit al had gehad.
Zijn hart lag eerder bij tekenen en schilderen. Dat werd nog versterkt toen in de stad het expressionisme van buiten doordrong. In 1918 werd kunstenaarsvereniging De Ploeg opgericht, Hendrik werd lid en al gauw verzorgde hij vrijwel alle drukwerk voor de vereniging.
Met zijn handelsdrukkerij ging het bergafwaarts. Werkman was genoodzaakt zijn onderneming te verkopen en hij verhuisde met een klein uitgekleed drukkerijtje naar de zolder van een pakhuis aan de Lage der A. En daar, op die oude brouwerszolder, vond hij zijn kunstenaarsparadijs, of beter geformuleerd, zijn drukkersparadijs.
Hij experimenteerde erop los, met vele druktechnieken, kleuren en inkten. Onder de hanebalken ontdekte hij zijn wonderlijk mooie kleurtonen, de schemerige stemming van inkten, en toverde sprookjesachtige visioenen.
En toen werd het oorlog …
Merkwaardig – of juist niet – dat de oorlogsjaren zijn meest glorieuze kunstenaarsjaren werden. Zijn kunstenaarschap kwam tot een ultieme ontplooiing met zijn deelname aan het uitgeverscollectief De Blauwe Schuit. Het initiatief tot de oprichting van De Blauwe Schuit was uitgegaan van predikant August Henkels, lerares Adri Buning en de chemicus Ate Zuidhoff. Ze besloten een rijmprent uit te geven om vrienden, actief in het verzet, te sterken in die moeilijke dagen. De drie kunstliefhebbers kwamen, automatisch, uit bij Werkman als drukker. De oorlog door volgde een grote reeks uitgaven: teksten en ‘druksels’ met een anti-nationaal-socialistische ondertoon. Dit bleef niet onopgemerkt bij de Sicherheitsdienst (SD) die een waar schrikbewind in Groningen uitvoerde. 
August Henkels gaf in 1941 Werkman Martin Bubers Die Legende des Baalschem cadeau. Hij maakte er een onvergetelijke reeks van twintig ‘druksels’ bij: de Chassidische Legenden.
Op woensdag 11 april 1945 ontdekten arbeiders van de Heidemij in Bakkeveen dat er aan de rand van het bos was gegraven. Ze staken een spa in de grond, stootten op een arm, gooiden de kuil verschrikt weer dicht en waarschuwden de Binnenlandse Strijdkrachten. Op 15 april werden tien lichamen opgegraven en geïdentificeerd. Bij Werkman was dit niet zo moeilijk, hij had zijn naam keurig in zijn schoenzool gekrast. Op 10 april, ’s morgens in alle vroegte, was Hendrik Werkman met nog negen medegevangenen van de SD, waarschijnlijk als represaille voor de activiteiten van het verzet, gefusilleerd aan de Drentse Nijewei bij Bakkeveen.
Drie dagen later werd Groningen bevrijd!


Terug
 
Meer informatie Facebook   ANBI-register Doopsgezinde Gemeente Drachten-Ureterp
contact maandblad privacy
routebeschrijving nieuwsbrief disclaimer
veelgestelde vragen inloggen colofon
2020 Doopsgezind.nl